Những tin nhắn lừa đảo hay gặp
Link lừa đảo thường đến qua SMS, Zalo, Messenger, Telegram hoặc bình luận trên mạng xã hội. Kẻ gian giả danh ngân hàng báo tài khoản bị khóa, giả bên giao hàng đòi phí ship vài chục nghìn, giả điện lực, cơ quan thuế, công an hay tòa án, hoặc chiếm tài khoản của bạn bè để nhắn tin.
Tin nhắn gần như luôn tạo áp lực: tài khoản sẽ bị khóa trong hôm nay, đơn hàng sắp bị hoàn, cần cập nhật sinh trắc học, hoặc phải nộp phạt ngay. Mục tiêu là khiến bạn bấm trước khi kịp suy nghĩ.
Có chiêu còn không cần trang web mà yêu cầu bạn cài một ứng dụng hoặc file APK giả mạo ứng dụng của cơ quan nhà nước. Ứng dụng này có thể đọc tin nhắn, kể cả mã OTP, nên còn nguy hiểm hơn trang web giả.
- Giả ngân hàng báo khóa tài khoản hoặc yêu cầu “cập nhật sinh trắc học”.
- Giả bên giao hàng đòi phí hoặc xác nhận địa chỉ.
- Giả công an, tòa án, cơ quan thuế gửi thông báo.
- Trúng thưởng, hoàn tiền, tuyển cộng tác viên làm việc online.
- Tin nhắn từ “bạn bè” nhờ bình chọn, vay tiền hoặc bấm link.
Đọc đúng tên miền thật
Tên miền là phần nằm ngay trước dấu gạch chéo đơn đầu tiên, và quan trọng nhất là phần tên đứng sát trước đuôi như .com, .vn hay .com.vn. Với https://secure-bank.example.top/login, trang này thuộc về example.top chứ không phải ngân hàng nào, dù phía trước có chữ gì đi nữa.
Kẻ gian dùng nhiều mẹo làm giống: thêm chữ, thêm gạch ngang, đổi chữ l thành số 1, dùng đuôi lạ như .top, .xyz, .shop, hoặc đặt tên ngân hàng ở bên trái tên miền thật. Link rút gọn che hoàn toàn đích đến, tốt nhất là đừng mở.
Thói quen an toàn nhất: không bấm link trong tin nhắn bất ngờ. Hãy tự mở ứng dụng ngân hàng hoặc tự gõ địa chỉ chính thức.
https://www.examplebank.com.vn/ -> examplebank.com.vn (chính chủ)
https://examplebank.com.vn.verify-id.top -> verify-id.top (lừa đảo)
https://examp1ebank-vn.com/ -> examp1ebank-vn.com (giả mạo)Kiểm tra tuổi tên miền bằng WHOIS và DNS
Tra cứu WHOIS cho biết tên miền được đăng ký khi nào, qua nhà đăng ký nào và khi nào hết hạn. Ngân hàng và doanh nghiệp lớn thường sở hữu tên miền nhiều năm. Một tên miền mới tạo vài ngày mà tự xưng là ngân hàng là dấu hiệu cảnh báo rất mạnh.
Tra cứu DNS cho biết tên miền trỏ về đâu. Kết quả này ít chắc chắn hơn, nhưng một “ngân hàng” chạy trên máy chủ giá rẻ ở nước ngoài, hoặc tên miền không có bản ghi email nào, sẽ củng cố thêm nghi ngờ.
WHOIS bị ẩn thông tin chủ sở hữu là chuyện bình thường, không đáng ngờ. Hãy tập trung vào ngày tạo và tên miền có khớp với tổ chức hay không.
Ổ khóa HTTPS không có nghĩa là an toàn
HTTPS chỉ có nghĩa là kết nối giữa trình duyệt và trang web được mã hóa. Chứng chỉ miễn phí được cấp tự động cho bất kỳ ai sở hữu tên miền, kể cả kẻ lừa đảo, nên gần như mọi trang giả mạo hiện nay đều có ổ khóa.
Ổ khóa cho biết người khác trên mạng không đọc được thứ bạn gõ; nó không cho biết ai là người nhận. Một kết nối mã hóa hoàn hảo tới trang lừa đảo vẫn trao mật khẩu của bạn cho kẻ gian.
Hãy đánh giá trang web bằng tên miền và bằng cách bạn đi tới đó, đừng dựa vào ổ khóa.
Lỡ bấm rồi thì làm gì?
Chỉ mở trang trên điện thoại đã cập nhật thì hiếm khi bị nhiễm mã độc. Nguy hiểm bắt đầu khi bạn nhập mật khẩu, số thẻ, mã OTP hoặc cài ứng dụng. Nếu đã làm một trong các việc đó, hãy hành động ngay.
Gọi ngân hàng qua số tổng đài in sau thẻ hoặc trong ứng dụng chính thức, đổi mật khẩu từ một thiết bị đáng tin cậy và bật xác thực hai lớp. Gỡ ứng dụng đã cài từ link và kiểm tra những ứng dụng nào đang có quyền trợ năng hoặc đọc tin nhắn.
- Dừng nhập thông tin và đóng trang.
- Gọi tổng đài chính thức của ngân hàng để khóa thẻ hoặc tài khoản.
- Đổi mật khẩu và đăng xuất khỏi các thiết bị khác.
- Gỡ ứng dụng lạ và thu hồi quyền trợ năng.
- Báo cáo tin nhắn với nhà mạng hoặc nền tảng.
Câu hỏi thường gặp
Công cụ kiểm tra link có đảm bảo an toàn không? Không. Các dịch vụ đánh giá chỉ biết những trang đã bị báo cáo, trong khi tên miền lừa đảo mới xuất hiện mỗi ngày.
Ngân hàng có bao giờ gửi link yêu cầu đăng nhập không? Hầu hết ngân hàng khẳng định không gửi link như vậy qua SMS hay tin nhắn. Hãy coi mọi tin nhắn kiểu này là đáng ngờ.
Link do bạn bè gửi có an toàn không? Không mặc nhiên. Tài khoản bị chiếm rất hay được dùng để gửi link, hãy gọi điện xác nhận trước.